چاپ و بسته‌بندی سپهر

En

رویدادها و اخبار

اطلاع از آخرین رویدادها و اخبار چاپخانه سپهر

به مناسبت روز ملی صنعت چاپ

به مناسبت روز ملی صنعت چاپ

واژه چاپ (و صورت قدیمی‌تر آن چهاپ) را به احتمال برگرفته از واژه چینی چاو دانسته‌اند؛

آنچه لازم است درباره چاپ بدانیم !

اختراع فن چاپ درحقيقت به قرن ها پيش از گوتنبرگ، كه نامش به عنوان مخترع چاپ در تاريخ به ثبت رسيده است، برمي گردد. آشوريان چند هزار سال قبل از ميلاد بر خشت هايی از گل‌رس مهر می زدند. استعمال حروف قابل انتقال نيز ميان سال‌های ۱۰۵۱ و ۱۰۵۸ در چين آغاز شد. مخترع اين حروف فردی به نام پی شنگ بود و حروف هم از گل‌رس ساخته می شد. حروف دستی و حروف قلعی كه پس از آنها به كارآمد، هيچ يك رواجی نيافت، بر عكس حروف چوبي متداول شد. تا اين‌كه در سال ۱۴۴۰، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از كار چيني‌ها، حروف قابل انتقال را اختراع كرد و برای هر يك از حروف الفبا يك حرف جداگانه به كار برد.

حروف متحرك را چينی ها اختراع كردند، ولی گوتنبرگ كه حرفه اش زرگری بود، آلياژ مناسب برای ريخته گری حروف را از سرب و آنتی موان به دست آورد و سپس نسبت هر يك از اين دو فلز را به گونه ای انتخاب كرد كه حروف بيش از حد سخت و نرم نباشند. وی برای مركب چاپ هم فرمول مناسبی يافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشكلات عمل چاپ را ميسر و اجرايی كرد. تقريبا ۲۰ سال پس از نخستين تلاش های گوتنبرگ در امر چاپ ،اين صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونيز، فلورانس، پاريس و ليون در حدی مختصر و محدود رواج يافت. اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزينه های بسيار زياد فقط برای ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همين دليل تا مدت های طولانی استقبال چندانی از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمايشنامه نويس آلمانی به نام آلوئيس زنه فلدر، چاپ سنگی يا ليتو گرافی را درسال ۱۷۹۶ ميلادی اختراع كرد. 

هر سنگی كه متن يا تصوير با اين روش روي آن نقش می بست ، برای چاپ حدود ۷۵۰ نسخه عملكرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود. اگر چه درباره شروع چاپ سنگی در ايران روايات متعددی وجود دارد، به نظر می رسد چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازی در تبريز راه اندازي كرد. 

ميرزا صالح كه از سوی دولت ايران برای فراگيری هنرهای جديد به اروپا رفته بود، در بازگشت يك دستگاه چاپ سنگی با خود به تبريز آورد كه آن را در سال ۱۲۵۰ قمری راه انداخت. چاپخانه سنگي طي مدت كوتاهي در تهران و بعد اصفهان و سپس ساير شهرهای ايران تاسيس شد و بيش از ۵۰ سال تنها روش چاپ در ايران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ايران چاپ می شد، به روش چاپ سنگي بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ايران چاپ سربی نيز راه اندازی شده بود، ولي به علت هزينه و زحمت زياد آن ، پس از ورود چاپ سنگی ، كنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربی و استفاده از آن رايج گرديد. طريقه چاپ سربي روش نسبتا ساده ای بود : كاغذ روی صفحه ای متشكل از حروف برجسته سربی و آغشته به مركب فشرده می شد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه كاغذ نقش می بست. حروفچينی روزنامه نيز نخست به صورت دستی انجام می گرفت، ولی بعدها اين كار با دستگاه هایی كه معمول ترين آنها «لاينو تايپ» بود، صورت پذيرفت. دستگاه حروفچينی خودكاری لاينوتايپ در سال ۱۸۸۶ ميلادی ساخته شد و بدين ترتيب سرعت چاپ به تدريج فزونی يافت. پيشرفت فناوری كم كم باعث شد دستگاه حروفچينی سربی از دور خارج شود و جای خود را به دستگاه الكترونيكي بدهد.

اما امروزه با همان دستگاه های قدیمی و نسل جدید تکنولوژی و ماشین آلات وارداتی در حال کار هستیم، امید که در فردا های این صنعت شاهد پیشرفت و ترقی روز افزون باشیم.

 

۱۱ شهریور، روز ملی صنعت چاپ گرامی باد.